Translated by Master’s students of the MA in Interpreting and Translation (AUTH), under the supervision of Dr. Parthena Charalampidou, and revised by Dr. Maria Constantinou and PhD Candidate Valentini Kalfadopoulou.
Το παρόν άρθρο επιχειρεί να επεκτείνει το παραδοσιακό πεδίο εφαρμογής της αφηγηματικής ιατρικής πέρα από τα όρια της κλινικής διάδρασης και της ιατρικής πρακτικής σε ατομικό επίπεδο, τα οποία έχουν καθορίσει διαχρονικά τον ρόλο της, αναδεικνύοντας τον ενισχυτικό ρόλο της στη μεταφορά της ιατρικής γνώσης. Η μεταφορά της γνώσης (KT), η οποία συχνά συνδέεται με την πιο εμπειρική, επιστημονική διάσταση της ιατρικής, επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της ιατρικής έρευνας και της πρακτικής εφαρμογής της, εξομαλύνοντας έτσι την ένταση μεταξύ επιστήμης και πολιτισμού προς όφελος της ιατρικής βασισμένης στην τεκμηρίωση (EBM).
Από την άλλη πλευρά, η αφηγηματική ιατρική δίνει συνήθως έμφαση στις ανθρωπιστικές και πολιτισμικές διαστάσεις της υγειονομικής περίθαλψης και εστιάζει σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία του μεμονωμένου ασθενούς μέσα στο συγκεκριμένο πολιτισμικό και αφηγηματικό του πλαίσιο. Πρωταρχικό της μέλημα είναι το προσωπικό βίωμα του ασθενούς και του κλινικού ιατρού, και η πράξη της αφήγησης σε ατομικό επίπεδο και όχι τα αφηγηματικά θεμέλια της ιατρικής πρακτικής εν γένει. Αυτό συχνά οδηγεί στην αντίληψη ότι η αφηγηματική ιατρική αποτελεί την «καλλιτεχνική» πλευρά της ιατρικής πρακτικής, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τις αυστηρές επιστημονικές μεθοδολογίες της ιατρικής βασισμένης στην τεκμηρίωση.
Στην παρούσα έρευνα, μέσα από την αμφισβήτηση του διαχωρισμού μεταξύ τέχνης και επιστήμης, η οποία διαφοροποιεί την αφηγηματική ιατρική από τη μεταφορά της γνώσης (KT), επιχειρούμε να καταδείξουμε ότι οι έννοιες της προσήλωσης, της αναπαράστασης και της σύνδεσης, όπως διατυπώθηκαν από τη Rita Charon (2017) και οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο της αφηγηματικής ιατρικής, μπορούν να αξιοποιηθούν για να αναδείξουν τη συμπληρωματική σχέση μεταξύ μεταγραφικής και αφηγηματικής ιατρικής. Κατά τον Derrida, το συμπλήρωμα νοείται ταυτόχρονα ως προσθήκη εξωτερική σε κάτι φυσικό και πρωτότυπο αλλά και ως αντιστάθμισμα μιας έλλειψης που είναι εγγεγραμμένη στην ίδια τη φυσική αρχή. Η παρούσα ανάλυση καταδεικνύει ότι οι αφηγηματικές, σχεσιακές και ερμηνευτικές διαστάσεις αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της μεταγραφικής ιατρικής και είναι αυτές που την καθιστούν πραγματικά «μεταγραφική». Πέρα από την άμεση επικοινωνία στο πλαίσιο της κλινικής συνάντησης, τα αφηγηματικά στοιχεία ενσωματώνονται σε κάθε στάδιο της μεταγραφικής αλυσίδας, παρόλο που αυτά μπορεί να είναι λιγότερο εμφανή σε σύγκριση με τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ιατρού και ασθενούς.
Οι Goya κ.ά (2008) προτείνουν την έννοια της «αφηγηματικής ιατρικής βασισμένης στην τεκμηρίωση» ως επέκταση της μεταγραφικής ιατρικής. Μια τέτοια προσέγγιση, όπως οι ίδιοι υποστηρίζουν, θα μπορούσε να καλύψει τα κενά στην αλυσίδα της μεταγραφικής έρευνας μέσα από την προώθηση και τον εμπλουτισμό των αμφίδρομων μετασχηματιστικών σχέσεων. Οι ίδιοι επισημαίνουν, επίσης, ότι οι περισσότερες περιγραφές των βημάτων που ακολουθούνται στη μεταγραφική έρευνα επικεντρώνονται στη μετάβαση από τη βασική στην κλινική έρευνα (Τ1) και από την κλινική έρευνα στην κλινική πρακτική (Τ2), αλλά συχνά παραβλέπουν τη σημασία των ατομικών αποφάσεων των ασθενών.
Το μοντέλο της μεταγραφικής έρευνας παραμένει ελλιπές, χωρίς την ενσωμάτωση των ουσιαστικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ ασθενών και καταρτισμένων επαγγελματιών υγείας (αναφερόμενοι ως Τ3 στο διευρυμένο μοντέλο των Goyal κ.ά.), οι οποίες είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης των ασθενών και την αποτελεσματική αξιοποίηση των ιατρικών συστάσεων.
Παρόλο που η προτεινόμενη προσθήκη των Goyal κ.ά. (2008) στη μεταγραφική αλυσίδα (Τ3), καθώς και η συνολική τους προσέγγιση συμβάλλουν σημαντικά στη μεταγραφική έρευνα, το γεγονός ότι οι αφηγηματικές αλληλεπιδράσεις θεωρούνται σχετικές μόνο σε ένα συγκεκριμένο στάδιο της μεταγραφικής αλυσίδας μειώνει αντίστοιχα το εύρος εφαρμογής της. Κάτι τέτοιο περιορίζει τις διαδικασίες της προσήλωσης, της αναπαράστασης και της σύνδεσης που αποτελούν καίρια στοιχεία στην άσκηση της αφηγηματικής ιατρικής στο πλαίσιο της κλινικής επικοινωνίας, δηλαδή κατά την αλληλεπίδραση μεταξύ ιατρού και ασθενούς. Στην παρούσα μελέτη διερευνούμε με ποιον τρόπο το εννοιολογικό πλαίσιο που συνδέεται με την αφηγηματική ιατρική—ειδικά οι έννοιες της προσήλωσης, της αναπαράστασης και της σύνδεσης—μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερη κατανόηση των διαδικασιών μεταγραφής πέρα από τις απλές κλινικές αλληλεπιδράσεις. Επιχειρούμε να εφαρμόσουμε και να επεκτείνουμε αυτές τις έννοιες προκειμένου να αναλύσουμε τη μελέτη των Dela Cruz κ.ά. (2023), στην οποία διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο τα ποντίκια μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μοντέλα έρευνας για τη μελέτη των επιδράσεων σε αναπαραγωγικό επίπεδο, που μπορεί να έχει η καταστολή της ήβης, με χρήση αναστολέων ήβης και χορήγηση τεστοστερόνης στη συνέχεια. Πρόκειται για μια θεραπεία που εφαρμόζεται συχνά σε τρανσαρρενωπά νεαρά άτομα κατά τη διάρκεια της ήβης. Στην έρευνα χρησιμοποιήθηκαν νεαρά θηλυκά ποντίκια με σκοπό να προσομοιώσουν τις ορμονικές θεραπείες που συνήθως χορηγούνται σε διεμφυλικούς άνδρες κατά τη διάρκεια της μετάβασής τους. Με βάση τις έννοιες της προσήλωσης, της αναπαράστασης και της σύνδεσης, υποστηρίζουμε ότι τα στάδια μεταγραφής που συμπεριλαμβάνονται θα πρέπει να θεωρηθούν ως σύνθετες πράξεις νοηματοδότησης και όχι ως απλή διαδικασία εξαγωγής λογικού συμπεράσματος.
Η προσήλωση—συμπεριλαμβανομένης της κριτικής εξέτασης των σχετικών αφηγήσεων, με έμφαση στο πόσο πιθανές ή πανομοιότυπες είναι, μπορεί να αποκαλύψει μια δυαδικότητα στην αφήγηση, καθώς και μια ενδεχόμενη σύγκρουση αξιών. Στο πλαίσιο της μελέτης των αναστολέων ήβης, τους οποίους εξετάζουμε, αναδεικνύεται η σύγκρουση ανάμεσα σε διαφορετικά αξιακά συστήματα. Παραδείγματα τέτοιων αξιακών συστημάτων αποτελούν η αξία της ατομικής ελευθερίας και το δικαίωμα των παιδιών και των νεαρών ενηλίκων να καθορίζουν την ταυτότητά τους. Επομένως, το συγκεκριμένο πείραμα υποστηρίζει την άσκηση του δικαιώματος αυτού από τα νεαρά διεμφυλικά άτομα, καθώς τίθεται το ζήτημα της ελευθερίας και της άσκησης των αντίστοιχων δικαιωμάτων στα ζώα, τα οποία χρησιμοποιούνται ως μοντέλα έρευνας.
Στο πλαίσιο μεταφοράς της γνώσης (KT), η αναπαράσταση αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία αναδιήγησης και περιλαμβάνει την προ-διαμόρφωση, η οποία διαμορφώνει τις αντιλήψεις και καθοδηγεί την ερμηνεία, τη διαμόρφωση, η οποία συνθέτει διαφορετικά γεγονότα σε μια συνεκτική αφήγηση, και την αναδιαμόρφωση, η οποία ενσωματώνει αυτή την αφήγηση πίσω στην ίδια μας την πραγματικότητα. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει αναγκαία την επιλεκτική οικειοποίηση και μαζί με αυτήν τις αποφάσεις σχετικά με το ποια στοιχεία θα διατηρηθούν ή όχι, καθώς και σε ποια θα δοθεί έμφαση ή όχι στην αφήγηση. Η κατανόηση αυτής της σύνθετης διαδικασίας μπορεί να οδηγήσει στην αναγνώριση εναλλακτικών αφηγήσεων που μπορούν να διαμορφωθούν με βάση το ίδιο σύνολο γεγονότων. Για παράδειγμα, στη μελέτη για τους αναστολείς ήβης, μία διαφορετική προσέγγιση επιλεκτικής οικειοποίησης θα μπορούσε να δώσει έμφαση στις λεπτομέρειες σχετικά με τη μεταχείριση και τις αντιδράσεις των ζώων που χρησιμοποιούνται στις πειραματικές μελέτες. Έτσι, θα μπορούσε να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην αιτιολόγηση για αυτή τη θυσία τους.
Τέλος, αυτό που η Charon περιγράφει ως σύνδεση είναι απαραίτητο σε κάθε διαδικασία μεταφοράς και εφαρμογής της γνώσης. Δεν σχετίζεται μόνο με τη δημιουργία νέων και αξιόπιστων διαύλων επικοινωνίας, όπως η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των περιπτώσεων ποντικιών και ανθρώπων, αλλά και με την ηθελημένη ή μη ενεργοποίηση διαφορετικών συμφερόντων και επενδύσεων. Η προώθηση των αναστολέων ήβης από την πλευρά της φαρμακευτικής βιομηχανίας, καθώς και οι κριτικές σε πολιτικό επίπεδο ως επακόλουθο των εν λόγω παρεμβάσεων, αποτελούν παραδείγματα αυτής της δυναμικής.
Στόχος του άρθρου είναι να αναδείξει τη μεταγραφική αφηγηματική ιατρική ως ένα πρίσμα ανάλυσης που θα υποδεικνύει τα στοιχεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συγκεκριμένο σκοπό και σε συγκεκριμένο πλαίσιο. Αναγνωρίζοντας ότι διαφορετικές επιστημονικές κουλτούρες—οι οποίες στην παρούσα περίπτωση αντιπροσωπεύονται από μια ιστορία για ποντίκια και μια ιστορία για ανθρώπους—αποτελούν αφηγήσεις που διαμορφώνονται από διαφορετικά πρόσωπα και τρόπους σκέψης, καθένας από τους οποίους αντανακλά μοναδικά συστήματα αξιών, μπορούμε να προωθήσουμε μια πρακτική μεταγραφής που βασίζεται περισσότερο στην ηθική. Αυτή η προσέγγιση υπερβαίνει την εξάρτηση από τον επιστημονικό τρόπο σκέψης και την εξαγωγή συμπερασμάτων βάσει λογικής και ενστερνίζεται έναν ευρύτερο αφηγηματικό τρόπο σκέψης με ευαισθησία στις αξίες.
