Η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας και ενός μικρού αριθμού ευρωπαϊκών γλωσσών, των οποίων η παγκόσμια διάδοση είναι απόρροια της αποικιοκρατικής τους ιστορίας, συνεχίζει να διαιωνίζει τον γλωσσικό ιμπεριαλισμό, συμβάλλοντας στην πολιτισμική ομογενοποίηση και τη διατήρηση ανισοτήτων στην παγκόσμια επικοινωνία. Τα διαδικτυακά δεδομένα ενσωματώνουν αυτές τις γλωσσικές, πολιτισμικές και επιστημολογικές ασυμμετρίες μέσα από έναν αυτοτροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο και τις αναπαράγουν τροφοδοτώντας με αυτές τις μεταφραστικές μηχανές.
Μέρος αυτού του αυτοτροφοδοτούμενου φαύλου κύκλου αποτελεί και η παραγωγή ακαδημαϊκής γνώσης, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού. Πολλά ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης και έρευνας, τα οποία αναλώνονται στον ανταγωνισμό για την κατάκτηση της υψηλότερης θέσης στις παγκόσμιες κατατάξεις, βασίζονται άκριτα σε ερευνητικές μετρήσεις, οι οποίες υποβαθμίζουν την έρευνα που επικεντρώνεται σε τοπικά ζητήματα , ιδιαίτερα όταν αυτή παράγεται σε άλλες γλώσσες πέραν της αγγλικής. Η εκθετική αύξηση του αριθμού των επιστημονικών άρθρων που δημοσιεύονται στα αγγλικά δημιουργεί επιπλέον πίεση στους μη αγγλόφωνους ακαδημαϊκούς, οι οποίοι αναγκάζονται να επωμιστούν το υλικοτεχνικό και οικονομικό βάρος της μετάφρασης.
Δεδομένης της έκτασης του προβλήματος και της πίεσης που ασκείται στην ακαδημαϊκή εργασία, η μετάφραση που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη και η αυτόματη μετάφραση μπορεί να φαίνεται ότι αποτελούν ελκυστική λύση, καθώς είναι ικανές να παρέχουν μεγάλες ποσότητες ερευνητικών δεδομένων σε πολλές γλώσσες άμεσα και με χαμηλό κόστος σε σύγκριση με την ανθρώπινη εργασία. Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική της ισότητας και της πολυμορφίας, καθώς και από τις αντίστοιχες freemium διεπαφές που παρουσιάζονται στο κοινό και στην επιστημονική κοινότητα, κρύβεται ένα ανήθικο και εκχυδαϊστικό μοντέλο μετάφρασης και συγγραφής, το οποίο επιφέρει πρωτοφανείς περιβαλλοντικές, εργασιακές και πολιτισμικές συνέπειες. Το περιοδικό Encounters in Translation επιχειρεί να αντιμετωπίσει συστηματικά ορισμένα από αυτά τα προβλήματα, προτείνοντας μακροπρόθεσμες και βιώσιμες λύσεις αντί για αποσπασματικές και περιστασιακές παρεμβάσεις. Επιδιώκει να συμβάλει σε μια πλουσιότερη και πιο ανθρωπιστική εναλλακτική λύση στην ακαδημαϊκή επικοινωνία, παρακάμπτοντας την άκριτη εξάρτηση από λύσεις τεχνητής νοημοσύνης χωρίς ανθρώπινο έλεγχο και υιοθετώντας, αντί αυτών, ένα μοντέλο συνεργατικής, πολύγλωσσης και κοινοτικά υποστηριζόμενης μετάφρασης.
Το περιοδικό Encounters αντιμετωπίζει τη μετάφραση ως ένα νέο πεδίο που ενσωματώνει διεπιστημονικά και μεταφρασεολογικά εγχειρήματα με σκοπό την εμπλοκή, διαμεσολάβηση και ενσωμάτωση της γνώσης, η οποία έχει κατακερματιστεί και απομονωθεί επιστημονικά και κοινωνικά, ενώ παράλληλα διασκορπίζεται ανάμεσα στα γλωσσικά κέντρα και τις περιφέρειες του οικοσυστήματος της γνώσης. Επιδιώκει να διαμορφώσει έναν χώρο όπου οι ακαδημαϊκοί με την απαραίτητη εξειδίκευση μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στον διάλογο γύρω από την πολιτική και την πρακτική της μετάφρασης στο πλαίσιο της παραγωγής και της κυκλοφορίας της γνώσης, ανεξαρτήτως φυλής, εθνοτικής ταυτότητας, θρησκείας, γεωγραφικής θέσης, φύλου, σεξουαλικότητας ή μεταναστευτικής κατάστασης.
Η ανάπτυξη ισότιμων και βιώσιμων οικοσυστημάτων γνώσης προϋποθέτει συμμετοχικότητα και διάλογο, τόσο μεταξύ όσο και εντός των (επιμέρους) επιστημονικών πεδίων. Η μεταφρασεολογία συμβάλλει σημαντικά στο διεπιστημονικό οικοσύστημα της γνώσης που προωθείται από το κίνημα της ανοιχτής επιστήμης. Ωστόσο, όπως και κάθε άλλο επιστημονικό πεδίο, οφείλει, αρχικά, να στρέψει το κριτικό της βλέμμα στις δικές της μεθόδους σκέψης και στη θέση της τόσο στο ευρύτερο ερευνητικό τοπίο όσο και στον κόσμο γενικότερα. Οι προτεραιότητες που θέτει η μεταφρασεολογία και ο λόγος που χρησιμοποιεί την τοποθετούν παραδοσιακά εντός των κυρίαρχων δομών εξουσίας, αναπαράγοντας, έτσι, διάφορα τυφλά σημεία και προκαταλήψεις, που επισημαίνουν όλο και περισσότερο ακαδημαϊκοί όπως οι Kotze (2021), ο Bush (2022), ο Price (2023) και ο Tachtiris (2024). Επιπλέον, ο κλάδος έχει ορίσει την ταυτότητά του μέσω ενός θεμελιώδους αφηγήματος που εντοπίζει τις καταβολές του στη «Δύση». Ο Baer (2020) αποδομεί το εν λόγω αφήγημα και το χαρακτηρίζει ως τον «αρχέγονο μύθο της μεταφρασεολογίας» (σ.221). Η κατά βάση δυτική οπτική της μεταφρασεολογίας εξακολουθεί να υποβαθμίζει τα υποκείμενα που έχουν φυλετικοποιηθεί —δηλαδή κατηγοριοποιηθεί βάσει της φυλής τους—, και υποστηρίζει μια παγκόσμια φυλετική δυναμική που διαιωνίζει την κληρονομιά του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Μια κληρονομιά, η οποία εντείνεται περαιτέρω από την ψηφιακή οικονομία και έχει αγνοηθεί ή υποτιμηθεί σε μεγάλο βαθμό από τους μελετητές της μετάφρασης.
Η μετάφραση συμβάλλει καθοριστικά στον τρόπο με τον οποίο η φυλή και η αλληλεπίδρασή της με τη γλώσσα, το φύλο, τον πολιτισμό και τα επιστημολογικά συστήματα γίνεται αντιληπτή, υποβαθμίζεται, καταπνίγεται ή διαμεσολαβείται σε παγκόσμιο επίπεδο. Εντούτοις, η μεταφρασεολογία – όπως και οι επιμέρους κλάδοι που συναπαρτίζουν τις κριτικές φυλετικές σπουδές – σπάνια, αν όχι καθόλου, ασχολείται ουσιαστικά με τον ρόλο που διαδραματίζει η μετάφραση σε αυτό το πλαίσιο. Στην καλύτερη περίπτωση, η μετάφραση αντιμετωπίζεται στη σχετική βιβλιογραφία περισσότερο ως σχήμα λόγου ή μεταφορά, παρά ως μια σύνθετη διαγλωσσική διεργασία που καθορίζει τις ίδιες τις νόρμες μέσα από τις οποίες η γνώση παράγεται, κυκλοφορεί, εκτιμάται ή και υποτιμάται. Εν τω μεταξύ, τα φυλετικοποιημένα, περιθωριοποιημένα και κοινωνικά αποκλεισμένα υποκείμενα εξακολουθούν να λαμβάνουν ελάχιστη προσοχή, τόσο στο πλαίσιο της μεταφρασεολογικής έρευνας, όσο και κατά την πρακτική εφαρμογή της ίδιας της μετάφρασης.
Όπως επισημαίνει εύστοχα η Inghilleri (2020), από τη στιγμή που αναγνωρίζουμε πλέον τον ρόλο που διαδραμάτισε διαχρονικά και εξακολουθεί να διαδραματίζει η μετάφραση στη διαιώνιση των ανισοτήτων και στην καταστολή των φωνών των καταπιεσμένων, «είναι καθήκον μας να προωθήσουμε και να επικροτήσουμε μεταφραστικές πρακτικές που στοχεύουν στην αποδόμηση των μηχανισμών περιορισμού και ελέγχου, οι οποίοι επιβάλλονται στις περιθωριοποιημένες φωνές» (σ. 98). Οι εν λόγω πρακτικές οφείλουν επίσης να περιλαμβάνουν τη δημιουργία προϋποθέσεων και τρόπων έρευνας και συγγραφής που να επιτρέπουν στους παραδοσιακά περιθωριοποιημένους ακαδημαϊκούς να εκφράζονται με τη δική τους φωνή, να ακούγονται και να «έχουν μια θέση στο τραπέζι» (Kotze, 2021).
Το περιοδικό επιδιώκει να δώσει περισσότερο χώρο στον ισότιμο και ηθικά υπεύθυνο προβληματισμό γύρω από τη μετάφραση, τόσο εντός των διάφορων οικοσυστημάτων γνώσης όσο και ευρύτερα στην κοινωνία. Η εναλλακτική λύση που οικοδομούμε προσεγγίζει την εργασία της συγγραφής, της αναθεώρησης, της δημοσίευσης, της ανάγνωσης και της μετάφρασης μέσα από μια πολιτική δέσμευση για την ανοικτή επιστήμη, αλλά και για τη φροντίδα, την ισότητα και τη βιωσιμότητα. Σκοπός μας είναι να αντισταθούμε στον κατακερματισμό της γνώσης σε ακαδημαϊκά και επιστημονικά στεγανά, στις εταιρικές δομές που υποστηρίζουν αυτή τη διαδικασία, στον αποκλεισμό έγχρωμων ακαδημαϊκών και συναδέλφων που βρίσκονται στον Παγκόσμιο Νότο ή στον «εσωτερικό Νότο του Βορρά», και στη μετάφραση που βασίζεται αποκλειστικά στην τεχνητή νοημοσύνη ως τον δρόμο προς το μέλλον στη βιομηχανία ακαδημαϊκών εκδόσεων του 21ου αιώνα. Καλούμε όλους τους ακαδημαϊκούς που ενδιαφέρονται για τη μελέτη και την πρακτική της μετάφρασης, καθώς και για τον ρόλο τους στην παραγωγή και διαμόρφωση της γνώσης, να συμμετάσχουν σε αυτή την προσπάθεια.
